Konya Bilim Merkezi BilimUp

Tarhana Mucizesi

3 dk
393

Soğuk kış günlerinde dumanı üstünde tüten bir anne tarhanasına kim hayır diyebilir ki? Coğrafyamızda yüzyıllardır tüketilen bu lezzetli çorbanın hikayesini hiç merak ettiniz mi?

Tarhananın çok uzun bir geçmişi var. Tarihi kayıtlara göre ilk olarak Türkler tarafından Orta Asya'da üretilip daha sonra dünyanın farklı bölgelerine yayılmış. Tarhana adının kökeni olarak Farsçadaki terhāne kelimesi gösterilse de Anadolu’da tarhana isminin kökeni için farklı bir hikaye anlatılır. Rivayete göre padişah bir Ramazan ayında tebdil-i kıyafet ahalinin arasına karışır. İftar vakti yaklaştığında Tek katlı, kerpiç bir evin sahibi, padişahı Tanrı misafiri olarak içeriye buyur eder. Ortada bir tahta sini, üzerinde buram buram tüten, tüttükçe iştah açan bir kâse çorba vardır.  Kenarında sıcak sıcak pideler bulunan sofrada başka yiyecek yoktur. Ev sahibi fazla bir şey ikram edemediği için kederlenir. Padişah, üzüntüsünü gidermek için: “Bu güzel ve lezzetli çorba akşamki kısmetimiz oldu.” diye iltifat eder. Ev sahibi elinden bu kadar geldiğini anlatmak için: “Dar hane çorbasıdır, kusura bakma sultanım.” der. O günden sonra bu çorbanın adı “darhane çorbası” olarak kalır. Zamanla da dilden dile dönüşerek tarhana olarak söylenegelir.

Tarhana, fermente tahıl bazlı bir gıdadır ve basitçe yoğurt, tahıl unları, maya, farklı sebzeler, otlar ve baharatların bir karışımı olarak tanımlanır. Malzemeleri karıştırma işleminden sonra tarhana hamuru 1 ile 5 gün arasında mayalanır ve güneşte hemen kurutulur. Tarhana üretimi sırasında hem laktik asit bakterileri (LAB) hem de maya fermantasyonları aynı anda meydana gelir. Bu nedenle tarhana, maya aroması ile birlikte ekşi ve asidik bir tada sahiptir. İşleme yöntemine veya kullanılan hammaddelere bağlı olarak çeşitli tarhana türleri sınıflandırılabilir. İçeriğindeki organik asit ve bileşenler uzun süreli depolamada bozulmaya neden olan mikroorganizmalar üzerinde bakteriyostatik etkiye sahiptir ve bu sayede tarhanayı uzun süre bozulmadan saklayabiliriz. Yani yoğurt, kuru otlar, domates gibi gıdaların karışımının bekletilmesinin sebebi besinleri  fermente ederek bakteriyostatik etkinliklerini  ortaya çıkarmaktır. Tabii ki babaanneniz tarhana yoğururken bunları hesap etmiyordu. Ancak nesilden nesile öğretilerek gelmiş bu tarif, bir dizi kimyasal reaksiyon içeriyor.

Ayrıca tarhana çorbası iyi bir B vitaminleri, mineraller, organik asitler ve serbest amino asitler kaynağı olduğu ve LAB ve maya fermantasyonunun bir ürünü olduğu için fonksiyonel ve probiyotik bir gıda olarak kabul ediliyor. Bir şifa deposu desek abartmış olmayız. Hatta bir atasözünde tarhananın bu özellikleri vurgulanırcasına “Çay iç damı dolaş, tarhana iç dağı dolaş” denilmiş.

Coğrafyamızda tarhananın her bölgede ayrı bir tarif ve hazırlanma süreci vardır. Örneğin Kastamonu bölgesinde çiğ sebzeler ve tarhana otu kullanarak hazırlanırken, Çanakkale'de süt, Tokat'ta üzüm ilave edilir. Tüm bu çeşitlilik, hem Türk mutfağına farklı lezzetler katarken hem de farklı yiyecekler sayesinde kimyasal reaksiyonlar ve fermente özelliğini artırıyor.

Her ne kadar bir paketin içinden tozunu bardağa döküp beş dakikada hazırlanan çorbalar hayatımıza girse de günlerce malzemeleri karıştırıp, yoğurup güneşte kurutarak hazırlanan tarhana çorbası, hem kültürümüz hem de sağlıklı bir besin olması açısından çok değerlidir. Tarhana çorbası, alternatif tıp ve bugünün teknolojisinin birleştirilmesiyle ortaya çıkan önemli bir örnektir.

Kaynakça
  1. İbanoǧlu, Ş., İbanoǧlu, E., & Ainsworth, P. (1999). Effect of different ingredients on the fermentation activity in tarhana. Food Chemistry64(1), 103-106.
  2. Ozdemir, S., Gocmen, D., & Yildirim Kumral, A. (2007). A traditional Turkish fermented cereal food: Tarhana. Food Reviews International23(2), 107-121.
  3. Hayta, M. E. H. M. E. T., Alpaslan, M., & Baysar, A. H. M. E. T. (2002). Effect of drying methods on functional properties of tarhana: A wheat flour‐yogurt mixture. Journal of Food Science67(2), 740-744.

Benzer Makaleler

Bilinçaltı Reklamcılık
Cüce Ağaç: Bonsai
Dünyanın En Görkemli Sarayları
En İlginç Müzik Aletleri
En İlginç Köprüler
Gemilerin Altı Neden Kırmızıdır?
Çayın Rengi Bize Ne Anlatır?
Dünyadaki En İlginç Müzeler
Efsane Nedir?
Sahici Olana Nasıl Yakınlaşacağız?
ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER