Konya Bilim Merkezi BilimUp
 / 

Sağlıklı Gözlere Sahip Olmamızı Sağlayan Vitamin: A Vitamini Nedir?

Müzeyyen Kalfazade
6 dk
575

Çocukluğunuzda büyüklerinizden ‘Havuç yersen daha iyi görürsün’ gibi cümleler duymuş olabilirsiniz. Eğer bu tavsiyeyi dinlediyseniz göz sağlığınız için oldukça faydalı bir şey yapmışsınız demektir.

Vitamin Nedir?

Vitaminler vücudumuzda pek çok metabolik olayda rol oynayan organik maddelerdir. 1912 yılında Polonyalı biyokimyacı Casimir Funk tarafından keşfedilmiştir. Metabolik olayları düzenlemesi ve devam etmesi için az miktarlar yeterlidir, önemli olan her gün yeterli miktarda tüketilmesidir.


A Vitamini Nedir?

A vitamini yağda çözünen vitaminler grubunda yer almaktadır. Vücuda alındıktan sonra karaciğerde depolanır. A vitamini UV ışığına ve oksijene karşı duyarlı bir bileşiktir. Bu nedenle A vitamini içeren kremlerin gündüz uygulanmaması tavsiye edilir.

Hayvansal ve bitkisel form olmak üzere iki farklı formda bulunur. Hayvansal form retinoid olarak bilinir ve içerisinde retinol, retinal ve retinoik asit olarak 3 farklı bileşik içerir. Hayvansal formlar, A vitaminine dönüşmüş aktif formlardır. Bu nedenle A vitaminine retinol de denilmektedir. Retinol vücudumuzda herhangi bir maddeye dönüştürülmeden doğruca kullanılabilir.

Bitkisel form ise; α- karoten, β-karoten ve β-kriptoksantindir. Bitkisel form vücuda alındıktan sonra A vitaminine dönüşür, yani bu demek oluyor ki β-karoten A vitamini öncüsüdür. Bu nedenle provitamin A olarak bilinir. Bulunduğu bitkiye sarı ve turuncu gibi renk özellikleri kazandırmaktadır.

A Vitamininin Keşfi

A vitamininin keşfi, A vitamininin bitkisel formu olan karotenler ile başlamıştır. Karotenler bitkilere sarı-turuncu renk özelliği vermelerinden dolayı, 1800’lü yıllardan beri hem biyoloji hem de kimya alanında merak konusu olmuştur. Kimyasal olarak tanımlanması ve gruplandırılması 1920’de yapılmıştır. Karotenlerle ilgili ilk bilimsel araştırma ise 1971 yılında gerçekleştirilmiştir.

A Vitamini Sayesinde Görme Gücümüz Değişir Mi?

A vitamininin en büyük görevi göz sağlığını korumaktır. Gözümüzün arka kısmındaki retina bölgesinde ‘rodopsin’ adlı proteine bağlanır ve geceleri bulunduğumuz ortamı görebilmemizi sağlar. Bu durumu ‘A vitamini gece görüşü sağlar’ da diyebiliriz.

Bu kısma kadar okuduklarınızdan yola çıkarak A vitamini tüketimi sayesinde kontakt lenslerinizden kurtulamazsınız fakat iyi bir göz sağlığına sahip olmak için elzem bir vitamin olduğunu öğrenmişsinizdir.

Göz sağlığımızdan ayrı olarak A vitamini ayrıca bağışıklık ve üreme sistemlerimiz için de oldukça önemlidir. Bağışıklık sisteminin aktivitesini artırır, iltihap oluşumunu engeller ve kötü huylu tümörlerin gelişimini kontrol altında tutar. Üreme sisteminde ise yumurtaların kalitesinin artmasına neden olur. Ayrıca A vitamini antioksidandır, bu nedenle hücre büyümesini ve düzenlenmesini destekler.

A Vitamini Ne İşe Yarar ve Faydaları Nelerdir?

  • A vitamini iskelet ve yumuşak dokuların, sağlıklı dişlerin, temiz bir cildin oluşmasına ve korunmasına fayda sağlar.
  • A vitamini, özellikle düşük ışıkta iyi görmenizi sağlar.
  • Sağlıklı bir gebelik geçirmede ve emzirmede de önemli rolü vardır.
  • A vitamini güçlü bir bağışıklık sisteminizin olmasına yardımcı olur.
  • Virüslerin neden olduğu enfeksiyonlarda tedavi edici olarak kullanılır.
  • A vitamini güçlü bir antioksidan kaynağı olduğu için kalp ve damar hastalıklarında tedavi edici özelliğinden yararlanılır.
  • A vitamini bazı kanser türlerine karşı koruyucudur.
  • Yaşlanmaya karşı koruyucu özelliği olduğundan dolayı cilt problemlerinde kullanılır.
  • Güneşe duyarlı hastalıkların tedavisinde kullanılır.
  • Ciltte meydana gelen akne, sivilce ve komedonların üzerinde tedavi edici etkisi vardır.
  • Ciltte leke oluşumunu engeller.
  • Yaşlanma çizgilerinin oluşmasına karşı koruyucu etki gösterir.

A vitaminin vücuttaki işlevsel görevleri ise şu şekildedir; 

  • Görme
  • Gen ekspresyonunun düzenlenmesi
  • Hücre farklılaşması
  • İmmün yanıt
  • Büyüme
  • Hemopoez (Kemik iliğinde meydana gelen kan hücreleri ve trombosit üretimi)
  • Üreme
  • Antioksidan (Karotenoid formları bir antioksidan olarak çalışırlar ve çeşitli kanser türleri ile yaşlanmaya bağlı hastalıklara karşı koruyucu etki)
  • Epitel (barsak,deri vb) doku yapımı, gelişimi ve korunması

A Vitamini Kaynakları Nelerdir?

A vitamini hem hayvansal hem de bitkisel gıdalarda bulunur. Hayvansal olarak; karaciğer, süt, peynir, tereyağı ve yumurta sıralanırken bitkisel gıdalar olarak ise; havuç, yeşil yapraklı sebzeler, tatlı patates, ıspanak, kırmızı biber, mango ve kavun sıralanabilir.


Günlük Ne Kadar A Vitamini Almalıyız?

Günlük alınması gereken A vitamini dozu yaşa ve cinsiyete göre değişmektedir. Erkekler günde 900 mcg alması gerekirken kadınlar 700 mcg A vitamini almalıdır. Çocuklar ve ergenlik dönemindekiler için ise bu miktar günlük 300-600 mcg arasındadır. Hem hayvansal hem de bitkisel gıdaların günlük olarak yeterli miktarlarda alınması, günlük A vitamini ihtiyacını karşılamak için yeterlidir.

A Vitamini Seviyemiz Yetersiz Olduğunda Neler Olur?

A vitamini eksikliği başta göz sağlığımız olmak üzere bağışıklık ve üreme sistemimizi, hamilelerde embriyo gelişimini olumsuz yönde etkilemektedir. Eksikliğin ilk belirtisi ‘gece körlüğü’ semptomudur. Bunu sırasıyla gözyaşı eksikliği ve göz kuruluğu takip etmektedir.

Hamilelik esnasında görülen A vitamini eksikliği, embriyonun fetüse dönüşmesini engellemektedir. A vitamini eksikliğinde solunum yolu enfeksiyonları ve kirpiklerin dökülmesi gibi farklı etkiler de görülmektedir.


A vitamini eksikliği genellikle gelişmemiş ülkelerde görülmektedir. Bu durumun nedeni yetersiz ve dengesiz beslenmedir. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre küresel çapta toplam 140 milyon çocuk ölümcül riskler taşıyacak kadar ileri derecede A vitamini eksikliği yaşamaktadır. Ayrıca bu durumdan ayrı olarak A vitamini eksikliği, besin emilimini önleyen hastalıklara sahip bireylerde de görülmektedir. Bu sorunu çözmek isteyen biyoteknologlar geçmişte "Altın pirinç" olarak adlandırılan beta karotence zenginleştirilmiş bir pirinç grubu üretmişlerdir. Ancak pirincin içindeki beta karoten dozu sabit tutulamadığı ve nerede ne kadar tüketilmesi gerektiği tespit edilemediği için üretimi ve yaygınlaşması askıya alınmıştır. 

Günlük tükettiğimiz gıdaları çeşitlendirmek ve uzman kontrolünde A vitamini takviyesi kullanmak eksikliğin giderilmesinde faydalı olacaktır.

A Vitaminini Fazla Tükettiğimizde Neler Olur?

A vitamini yağda çözünen bir vitamin olduğu için fazlası karaciğerimizde depolanmaktadır. Bu nedenle yüksek doz A vitamini toksik etki göstermektedir. Toksisitenin ilk görülen belirtisi baş ağrısıdır. Bunu sırasıyla kusma ve kemiklerde doku bozukluğu, saç dökülmesi, ciltte kuruluk, kemik ağrıları, bulanık görme ve kilo kaybı takip etmektedir. A vitamini formu olarak β-karoten ’in yüksek doz kullanımı ise, deride pigment bozukluğu oluşturarak cildin sarı-turuncumsu renk almasına neden olur.

Kaynakça
  1. Akram, M., Akhtar, N., Asif, H. M., Shah, P. A., Saeed, T., Mahmood, A., & Malik, N. S. (2011). Vitamin A: a review article. J Med Plant Res, 5(20), 4977-4979.
  2. Demirkaya, F. (2009). A, E ve K Vitaminlerinin Farmasötik Preparatlarda, İnsan Plazmasında ve Tavşan Plazmasında Farklı Analitik Yöntemlerle Miktar Analizi, Doktora Tezi.
  3. https://thesciencenotes.com/vitamins-source-functions-classification-and-optimal-recommended-daily-intake/ 
  4. https://www.eufic.org/en/vitamins-and-minerals/article/vitamin-a-foods-functions-how-much-do-you-need-and-more 
  5. https://thesciencenotes.com/vitamin-a-retinol-functiontransport-metabolism-deficiency-toxicity-sources/ 
  6. https://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/vitamin-a/ 


Benzer Makaleler
Neden Kereviz Yemeliyiz?
Bir Eklem Görevi Gören Kalça Protezleri
Hipertansiyon (yüksek tansiyon) Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Uykusuzluk Bencilliğe Sebep Olur Mu?
Şeker Hastalarının Yaraları Neden Geç İyileşir?
Seyahat Etmek Beyninizin Bağlantı Kurma Kapasitesini Artırır
Kramp Neden ve Nasıl Oluşur?
Ateşimiz Yükselince Neden Üşürüz?
Kollarımızı Yürürken Neden Sallarız?
Kan Uyuşmazlıkları, Türleri Ve Tedavi Yöntemleri
ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER