Soğuk hava tek başına grip veya soğuk algınlığına neden olmaz. Ancak araştırmalar sıcaklık ve nem değişikliklerinin bazı solunum yolu virüslerinin bulaşmasını, burun ve hava yollarındaki doğal savunma mekanizmalarını ve enfeksiyon riskini etkileyebildiğini gösteriyor. Kış aylarında kapalı alanlarda daha fazla zaman geçirilmesi de solunum yolu virüslerinin kişiden kişiye bulaşmasını kolaylaştırabilen etkenler arasında yer alıyor.
Kış aylarında grip, soğuk algınlığı ve diğer bazı solunum yolu enfeksiyonlarının görülme sıklığı artabilir. Bununla birlikte bu artışı yalnızca “havaların soğuması” ile açıklamak doğru değildir. Solunum yolu enfeksiyonlarının mevsimsel dağılımında sıcaklık, nem, virüsün özellikleri, solunum yollarının savunma mekanizmaları ve insanların kapalı ortamlarda daha fazla bir araya gelmesi gibi birçok etken rol oynayabilir.
Üstelik bütün solunum yolu virüsleri aynı mevsimsel örüntüyü göstermez. Örneğin rinovirüsler yıl boyunca görülebilir ve birçok bölgede aktiviteleri erken sonbahar ve ilkbaharda artar. İnfluenza ve respiratuvar sinsityal virüs (RSV) gibi diğer solunum yolu virüsleri ise ılıman iklimlerde özellikle soğuk aylarda daha belirgin salgınlara yol açabilir.
Soğuk algınlığı tek bir virüsün neden olduğu bir hastalık değildir. Çok sayıda farklı solunum yolu virüsü soğuk algınlığı belirtilerine yol açabilir. Bunlar arasında rinovirüsler en yaygın etkenlerden biridir.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerine (CDC) göre yetişkinler yılda ortalama iki ila üç kez soğuk algınlığı geçirebilir; çocuklarda bu sayı daha yüksek olabilir.
Rinovirüs enfeksiyonlarında burun akıntısı veya tıkanıklığı, öksürük, hapşırma, boğaz ağrısı, baş ağrısı ve hafif vücut ağrıları görülebilir. Ateş de ortaya çıkabilir ancak yetişkinlerde görüldüğünde genellikle yüksek değildir.
Rinovirüsler çoğu kişide hafif üst solunum yolu enfeksiyonlarına yol açarken bazı kişilerde bronşit, bronşiolit, sinüzit veya astım alevlenmesi gibi daha ciddi solunum yolu sorunlarıyla ilişkilendirilebilir.
Rinovirüslerle ilgili laboratuvar çalışmaları, sıcaklığın hem virüsün çoğalmasını hem de enfekte hücrelerin antiviral yanıtını etkileyebileceğini gösteriyor.
2015 yılında Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlanan bir çalışmada araştırmacılar, rinovirüsle enfekte edilmiş fare hava yolu epitel hücrelerini 33 °C ve 37 °C koşullarında karşılaştırdı.
Çalışmada antiviral savunmayla ilişkili interferon yanıtlarının 37 °C'de daha güçlü olduğu, rinovirüs çoğalmasının ise 33 °C'deki hücrelerde daha fazla gerçekleşebildiği gözlendi. Araştırmacılar bu sonucun, rinovirüslerin burun boşluğunda görülen daha düşük sıcaklıklarda neden daha iyi çoğalabildiğini açıklayan mekanizmalardan biri olabileceğini bildirdi.
Bu çalışma hücre ve laboratuvar modeli üzerinde gerçekleştirilmiştir. Dolayısıyla bulgular, yalnızca soğuk bir ortamda bulunmanın doğrudan rinovirüs enfeksiyonuna yol açtığı anlamına gelmez.
Burun, solunum yoluyla alınan virüslerin vücutla karşılaştığı ilk bölgelerden biridir ve burada çeşitli doğal bağışıklık mekanizmaları görev yapar.
2023 yılında Journal of Allergy and Clinical Immunology dergisinde yayımlanan bir laboratuvar çalışmasında araştırmacılar insan burun dokusu ve burun epitel hücreleri üzerinde çalıştı.
Çalışmada burun epitel hücrelerinin virüslere karşı savunmada kullandığı hücre dışı veziküllerin üretimi ve antiviral özelliklerinin daha düşük sıcaklık koşullarında azaldığı bildirildi.
Bu sonuçlar, burun dokusunun soğumasının üst solunum yollarındaki bazı yerel antiviral savunma mekanizmalarını etkileyebileceğine ilişkin biyolojik bir mekanizma ortaya koymaktadır. Ancak çalışma tek başına soğuk havanın insanlarda doğrudan enfeksiyona neden olduğunu göstermemektedir.
Sıcaklık ve nem ile solunum yolu enfeksiyonları arasındaki ilişki epidemiyolojik araştırmalarda da incelenmiştir.
Finlandiya'da 892 asker üzerinde yapılan ve 2016 yılında yayımlanan bir araştırmada solunum yolu belirtileri bulunan kişiler arasında 147 rinovirüs enfeksiyonu laboratuvar yöntemiyle doğrulandı.
Araştırmacılar enfeksiyon başlangıcından önceki üç günlük dönemi incelediklerinde sıcaklık ve mutlak nemdeki düşüşlerin rinovirüs enfeksiyonu riskiyle ilişkili olduğunu belirledi.
Çalışmanın sonuçlarına göre ortalama sıcaklıktaki her 1 °C'lik düşüş, incelenen grupta rinovirüs enfeksiyonu olasılığında yaklaşık yüzde 8'lik artışla ilişkiliydi. Mutlak nemdeki düşüşler de enfeksiyon olasılığının artmasıyla ilişkilendirildi.
Araştırmacılar özellikle sıcaklık ve nemin yalnızca düşük olmasından değil, enfeksiyondan önceki birkaç gün içinde gerçekleşen düşüşlerden söz etmektedir.
Bu tür çalışmalar bir ilişki gösterebilir ancak tek başına sıcaklık veya nem değişiminin enfeksiyonun doğrudan nedeni olduğunu kanıtlamaz.
Nem de solunum yolu enfeksiyonlarının mevsimselliğinde incelenen çevresel faktörlerden biridir.
Düşük nemin bazı solunum yolu virüslerinin çevredeki kararlılığını ve bulaşma biçimini etkileyebildiğine ilişkin çalışmalar bulunmaktadır. Ancak bu etkinin büyüklüğü ve mekanizması virüs türüne göre farklılık gösterebilir.
Düşük nem aynı zamanda solunum yollarının kendi savunma mekanizmalarını da etkileyebilir.
2019 yılında PNAS'ta yayımlanan deneysel bir çalışmada düşük bağıl nem koşullarında tutulan farelerde influenza enfeksiyonuna karşı solunum yollarının savunması incelendi. Araştırmacılar kuru havanın mukosiliyer temizliği, antiviral doğal bağışıklık yanıtlarını ve doku onarımını olumsuz etkilediğini bildirdi.
Mukosiliyer temizlik, solunum yollarını kaplayan mukus tabakası ve küçük hareketli siller aracılığıyla solunum yoluna giren parçacıkların dışarı taşınmasını sağlayan temel savunma mekanizmalarından biridir.
Bu çalışma influenza enfeksiyonu ve fare modeli üzerinde yapıldığı için sonuçları bütün solunum yolu virüslerine doğrudan genellemek mümkün değildir.
Kış aylarında insanların ev, okul, iş yeri ve toplu taşıma gibi kapalı ortamlarda daha fazla zaman geçirmesi de solunum yolu enfeksiyonlarının yayılmasını etkileyebilecek faktörlerden biridir.
Solunum yolu virüsleri enfekte kişilerin konuşması, öksürmesi, hapşırması veya nefes alması sırasında çevreye yayılan solunum parçacıkları aracılığıyla kişiden kişiye geçebilir. Bazı virüslerde eller ve kirlenmiş yüzeylerle temas da bulaşmada rol oynayabilir.
İyi havalandırılmayan kapalı alanlarda enfekte kişilerle uzun süre yakın mesafede bulunmak, havadaki bulaşıcı solunum parçacıklarına maruz kalma olasılığını artırabilir.
Solunum yolu enfeksiyonlarının mevsimselliğini inceleyen bilimsel değerlendirmeler bu nedenle yalnızca sıcaklık ve nemi değil, insan davranışlarındaki mevsimsel değişiklikleri de değerlendirmektedir.
Bilimsel çalışmalar kış aylarında bazı solunum yolu enfeksiyonlarının artışını tek bir faktörle açıklamıyor.
Araştırmalara göre bu tabloya birlikte katkıda bulunabilecek başlıca etkenler şunlardır:
Bu nedenle soğuk havaya çıkmak tek başına soğuk algınlığı veya grip oluşturmaz. Enfeksiyonun gerçekleşmesi için ilgili virüsle karşılaşılması gerekir. Ancak çevresel koşullar ve solunum yollarındaki savunma mekanizmalarındaki değişiklikler, virüsün bulaşması veya enfeksiyon oluşturması için uygun koşullara katkıda bulunabilir.
Solunum yolu enfeksiyonlarının bulaşmasını azaltmak amacıyla CDC tarafından önerilen temel uygulamalar arasında ellerin düzenli olarak sabun ve suyla yıkanması, öksürme ve hapşırma sırasında ağız ve burnun mendille veya dirsek içiyle kapatılması ve sık dokunulan yüzeylerin temiz tutulması bulunuyor.
Kapalı alanlarda temiz hava miktarının artırılması ve havalandırmanın iyileştirilmesi de havada bulunan bulaşıcı solunum parçacıklarına maruz kalmayı azaltabilecek yöntemler arasındadır.
Solunum yolu enfeksiyonu belirtileri bulunan kişilerin başkalarıyla yakın teması sınırlandırması da bulaşma riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
Grip gibi aşıyla önlenebilen solunum yolu hastalıklarında ise güncel aşı önerileri enfeksiyonun ve özellikle ağır hastalık riskinin azaltılmasında kullanılan koruyucu yöntemler arasındadır.
