Konya Bilim Merkezi BilimUp

Bitkiler de Konuşur

Beyza Doğan
5 dk
1540

Bitkiler sessiz ve yalnız canlılar gibi görünse de aslında oldukça sosyal canlılardır. Bitkiler, bizler ya da hayvanlar gibi görünür bir hareket içinde olmadıkları için onların iletişim kurmadıkları düşünülebilir. Biz iletişimi kendi geliştirdiğimiz dil ve vücut ifadeleriyle gerçekleştiririz. Bitkiler ise; karbon, azot, fosfor, su, savunma sinyalleri ve hormonlar sayesinde iletişim kurarlar. Bitkiler birbirleriyle ve çevreleriyle etkileşim kurmak için çeşitli iletişim mekanizmaları kullanırlar ve bu mekanizmalar onların hayatta kalması ve büyümesi için gereklidir.


Kimyasallar Bitkilerin İletişim Araçlarıdır

Bitkilerin iletişim kurmasının başlıca yollarından ilki kimyasal sinyal alışverişidir. Bitkiler, diğer bitkilere sinyal görevi görebilen çeşitli uçucu organik bileşikleri (VOC) havaya salar. Bu bileşikler tozlayıcı canlıları (arı, kuş, kelebek, böcek) çekmek, otçulları caydırmak ve komşu bitkileri olası tehlikelere karşı uyarmak gibi farklı amaçlara hizmet edebilir. Örneğin, bir bitki bir otçul tarafından saldırıya uğradığında yakındaki bitkileri yaklaşan tehlikeye karşı uyaran kimyasal bir sinyal verebilir. Alınan sinyalin ardından komşu bitkiler, kendilerini otçullardan korumaya yardımcı olabilecek savunma bileşikleri üretmeye başlayabilir. "İndüklenmiş sistemik direnç" olarak bilinen bu fenomen bitki iletişiminin önemli bir parçasıdır ve bitkilerin zorlu ortamlarda hayatta kalmasına yardımcı olur.

Kökler Bitkiler İçin Gelişmiş İletişim Ağlarıdır

Bitkiler ayrıca kök sistemleri aracılığıyla da iletişim kurabilirler. Bitkiler kökleri aracılığıyla yararlı mikroorganizmaları çekebilen ve zararlı olanları uzaklaştırabilen "kök salgıları" adı verilen kimyasal sinyaller gönderir. Bu mikroorganizmalar bitkilerin besin elde etmesine ve onların patojenlerden korunmasına yardımcı olabilir. Köklerin bir kullanımı da besin paylaşımı şeklindedir. Bitkiler komşu bitkilerle besinlerini paylaşarak birlikte büyümeyi destekleyebilir. "Türler arası besin transferi" olarak bilinen bu süreç özellikle besin yönünden fakir ortamlarda önemlidir. Bazı durumlarda bitkiler, besin maddelerini farklı türlerdeki bitkilere bile aktarabilir. Bu da bitkiler arasındaki iletişim ağının sanıldığından daha karmaşık ve sistematik olduğunu gösterir.


Bitkiler İçin Fiziksel Temas da Bir İletişim Yoludur

Kimyasal sinyallere ek olarak, bitkiler fiziksel yollarla da iletişim kurabilirler. Örneğin, bitkiler birbirleriyle iletişim kurmak için titreşimleri kullanabilirler. Bir bitki güçlü bir rüzgara veya başka bir çevresel rahatsızlığa maruz kaldığında titreşebilir ve akustik sinyaller üretebilir. Bu sinyaller çevre koşullarına daha iyi uyum sağlamak için büyümelerini ve gelişmelerini ayarlayarak yanıt verebilen komşu bitkiler tarafından tespit edilebilir. Bunun yanında son zamanlarda yapılan araştırmalar, bitkilerin tozlayıcıların vızıltısı gibi çevrelerindeki sesleri "dinleyebildiklerini" ve büyümelerini ve gelişmelerini buna göre ayarlayabildiklerini göstermiştir.

Bitkilerde Kaçınılan Temas, Tepe Utangaçlığı Nedir?

Bitkiler farklı türlere dokunmaktan kaçınabilir çünkü bitkiler birbirlerine dokunarak da iletişim kurabilir. Tepe utangaçlığına ağaçlar arası sosyal mesafe denilebilir. Bir bitkinin yapraklarına dokunulduğunda veya bitki hareket ettirildiğinde, komşu bitkilerde bir tepki tetiklenebilir. Örneğin, bir bitkinin yaprakları zarar görürse bitki yakındaki bitkileri tehlikeye karşı uyaran kimyasal bir sinyal verebilir. Komşu bitkiler daha sonra benzer hasarları önlemek için savunma bileşikleri üreterek veya büyüme modellerini ayarlayarak yanıt verebilir. Tepe utangaçlığı da yine bitkilerin kendilerini yabancı türlerden koruma güdüsüyle kendi aralarında ve türler arasında gerçekleşen bir iletişim yoludur. Özellikle çam ve okaliptus gibi ağaçlardaki tepe utangaçlığı üretilen oksin hormonu ile açıklanır. Oksin, bitkilerin büyüme ve gelişme süreçlerinde önemli bir rol oynar ve bitkilerin yöneldikleri yönü belirler. Tepe utangaçlığı, bitkinin tepesindeki oksin seviyesinin düşük olması nedeniyle diğer bitkilerin yanındaki yaprakların daha fazla oksin üretmesi ve bu nedenle daha hızlı büyümesiyle ortaya çıkar. Bu şekilde bitkiler, daha fazla güneş ışığı için diğer bitkiler ile rekabet ederler. Bu da bitkilerin çevrelerini fark ettikleri ve hayatta kalma mücadelesi verdiklerini gösterir.


Bitki iletişimine yönelik araştırmalar henüz başlangıç aşamasındadır. Ancak şimdiye kadar elde edilen bulgular bitkilerin daha önce düşünülenden çok daha karmaşık ve birbirine bağlı olduğunu gösterir. Bitki iletişimi araştırmalarının en heyecan verici yönlerinden biri tarımdaki potansiyel uygulamalardır. Bitkilerin çevreleriyle nasıl iletişim kurduğunu ve etkileşime girdiğini anlayarak mahsul yönetimi ve haşere kontrolü için yeni stratejiler geliştirilebilir. Örneğin, türler arası besin transferini teşvik ederek besin yönünden fakir topraklarda ürün verimi artırabilir. Benzer şekilde, bitkilerin birbirleriyle iletişim kurmak için kimyasal sinyalleri nasıl kullandıklarını anlamak, yararlı böceklere ve organizmalara verilen zararı en aza indirmeye ve belirli zararlıları hedef alan yeni doğal böcek ilaçlarının geliştirilmesine imkan sağlayabilir.

Sonuç olarak, bitkiler birbirleriyle kimyasal sinyal alışverişi, fiziksel titreşimler ve dokunma dahil olmak üzere çeşitli yollarla iletişim kurarlar. Bizimkinden çok farklı olan bu iletişim mekanizmaları hayatta kalmaları ve büyümeleri için gereklidir. Bu mekanizmaları bilmenin tarım ve çevre yönetimi için önemli etkileri olabilir. Bitki iletişimini incelemeye devam ettikçe, bu karmaşık ve göz alıcı organizmaların gizli dünyasına dair daha da büyüleyici bilgiler ortaya çıkacaktır.


Kaynakça
  1. Karban, R., & Shiojiri, K. (2016). Self-recognition affects plant communication and defense. Ecology Letters, 19(6), 655-662.
  2. Maffei, M. E., & Mithöfer, A. (2019). Bolstering the ranks of the plant defense machinery: perspectives by early signaling and communication mechanisms. Plant, Cell & Environment, 42(6), 1747-1753.
  3. van der Heijden, M. G., Bardgett, R. D., & van Straalen, N. M. (2008). The unseen majority: soil microbes as drivers of plant diversity and productivity in terrestrial ecosystems. Ecology Letters, 11(3), 296-310.


Benzer Makaleler
Kahve ya da Çay Tercihimizi Genler mi Belirler?
Arılar Kovanlarını Nasıl Koruyor; Propolis ve Arı Sütü
Uyku Gerçekten Dinlendirir Mi?
Hapşırmak Sadece İnsanlara Mı Özgüdür?
Böcekler Neden Işık Etrafında Toplanır?
Aksolotl Semenderleri Beyinlerini Nasıl Yenileyebiliyor?
Acıyı Algılayamayan Beynimiz Nasıl Ağrıyor?
İlk Hücre Teorisi: Yaşam Nasıl Ortaya Çıktı?
İlaçlar Nasıl Onaylanıyor?
Vücudun Savunma Hattı: Bağışıklık Sistemi Nedir, Nasıl Çalışır?
ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER