Konya Bilim Merkezi BilimUp
 / 

Prosopagnozi: Yüz Körlüğü Nedir?

Müzeyyen Kalfazade
5 dk
3465

Güzel bir bahar günü kahve içmek için gittiğiniz kahvecide kapıdan biri girdi. Fakat siz içeri giren kişinin tanıdığınız birisi mi, çalışan garson mu ya da hiç tanımadığınız bir müşteri mi olup olmadığını ayırt edemiyorsunuz. Çünkü giren kişinin yüzünü bulanık görüyor ve kim olduğunu anlayamıyorsunuz. Fakat bulanık gördüğünüz yer sadece yüzü. Yani nasıl kıyafetler giydiğini ve vücudunu görebiliyorsunuz. İşte Prosopagnozi yani yüz körlüğü yaşayan kişiler tam da bu şekilde görüyor.


Prosopagnozi, Yüz Körlüğü Nedir?

Prosopagnozi yani yüz körlüğü; doğuştan ya da sonradan beynin yüz tanımlama bölgelerinde meydana gelen bir hasar nedeniyle insanların yüzünün ayırt edilememesine neden olan bilişsel bir bozukluktur. Bozukluk; beynin temporal lobunda ya da oksipital bölgenin alt kısmındaki fusiform gyrus’ta (yüz tanımlamadan sorumlu beyin bölümü) meydana gelen bir hasar nedeniyle oluşmaktadır. Kelime olarak Yunanca’da ‘yüz’ ve ‘bilgi eksikliği’ anlamlarına gelen ‘prosopo’ ve ‘agnosia’ kelimelerinden türemiştir.

Prosopagnozi İlk Ne Zaman Tespit Edildi?

Literatürde prosopagnoziye dair veriler araştırıldığında Antik Çağa kadar gidilmektedir. Rahatsızlık bu kadar eski çağlarda görülmesine rağmen tanımlanmamıştır. İlk tanımlama 1947 yılında Alman bir nörolog olan Joachim Bodamer tarafından yapılmıştır. Bodamer, prospahnozinin semptomlarını ayrıntılı bir şekilde tanımlamıştır. Bu tanımlama Prosopagnozi için adeta dönüm noktası olmuştur.

Prospagnozi, konuda uzman kişiler tarafından oldukça ilginç bulunmaktadır ve halen bozukluğun nörolojik nedeni tamamen açıklığa kavuşturulamamıştır. Çünkü beyin, farklı farklı bölümlerden oluşur ve karmaşık sinir ağları ile çalışır.

Prosopagnozi Neden Olur?

Prospagnozi oluşumunun birden fazla nedeni vardır. Bu nedenler arasında; doğum esnasında beynin oksijensiz kalması, genlerde görülen mutasyon ve gen eksikliği gibi nedenler olabilirken ayrıca tümör oluşumu, beyin travması, felç, beyin iltihabı, Alzheimer ve koma gibi sonradan geçirilen problemler de neden olabilmektedir.

Sonradan geçirilen problemler nedeniyle oluşan prosopagnoziye ‘Edinilmiş prosopagnozi’ denilir. Edinilmiş prosopagnozi hastalar için daha zor bir durumdur. Çünkü kişi ilk başta insanların yüzünü görmede bir sorun yaşamaz. Fakat sonradan sorun yaşamaya başladığı için ayrıca psikolojik olarak çok etkilenir. Bu durum kişinin sosyal hayatını derinden etkiler.

Doğuştan olan prosopagnoziye ise ‘Gelişimsel prosopagnozi’ denilmektedir. Bu prosopagnozi türünü gösteren insanlar bazen yüz algılamasında bir sorun olduğunu bile fark edemeyebilir.



Prospagnozi Herkes İçin Aynı Mıdır?

Prosopagnozi derecesi herkes için aynı olmaz, rahatsızlığın seviyesine göre değişim gösterir. Kimi hastalarda bozukluk az miktarda bulanıklık oluştururken kimi hastalar daha önce tanımadıkları insanların yüzünü ayırt etmekte zorlanır. Bazıları ise yakın arkadaşlarının ve ailesinin yüzünü hatta kendi yüzünü dahi bilmemektedir. Rahatsızlığın çok ileri seviyede olması ise hastaların yüz ile nesneleri bile ayırt edememesine neden olur. Bu nedenle ileri seviyede prospagnozi olan kişiler genellikle kalabalık ve sosyal ortamlarda bulunmaktan kaçınırlar.

Prosopagnozi Belirtileri Nelerdir?

Hepimiz zaman zaman çok nadir gördüğümüz insanların yüzünü tanıyamayabiliriz. Fakat yüz körlüğü bu durumdan çok daha farklıdır. Bu rahatsızlığa sahip olan kişiler yüzleri tanımakta zorluk çektikleri için insanların sesine, yürüyüş şekline, saç tarzına ve vücut şekline odaklanırlar. Özellikle ses, rahatsızlığı yaşayan insanların rahatsızlıkla başa çıkması için önemli bir etmendir. Erken çocukluk döneminde görülen yüz körlüğü genellikle, gelişimsel prosopagnozi türü olarak bilinmektedir ve çocuğun yüzleri tanımadan büyümesine ve bu durumu normal sanmasına neden olabilir. Bu nedenle rahatsızlığının farkına varamaz ve hayatı boyunda sosyal yaşantısı açısından problem oluşturur.

Bazı hastalar benzer yüzleri birbirinden ayırt edemediklerini bu nedenle de dizi ve film izlerken zorluk yaşadıklarını belirtmektedirler. Çünkü filmlerdeki kimliği ayırt edemezler.

Hayatının ilk yıllarında yüz körlüğü bozukluğu yaşamayan fakat sonradan bozukluk yaşayan insanlarda, bozukluk ileri seviyelerde oluşursa, sağlıklı iken gördüğü yüzleri bile hayalinde canlandıramama durumu oluşabilir.


Prosopagnozi Görülme Sıklığı Nedir?

Prosopagnozi hastalığı, günümüzden daha önce toplumun %2-2.5’unda görüldüğü düşünülüyordu. Fakat Şubat 2023 yılında yayınlanan çalışmalara göre her 33 kişiden 1’i prospagnozi sorunu yaşıyor. Yani bu da yaklaşık %3’e denk geliyor.

Prosopagnozi Tedavi Edilebilir Mi?

Prosopagnozinin belirlenmiş bir tedavisi yoktur. Gelişimsel prosopagnozi genellikle yaşam boyu süren bir bozukluktur. Genellikle prosopagnozi hastalarına çeşitli eğitim programları verilmekte ve rehabilitasyon uygulanmaktadır. Eğitim programlarında genellikle yüz tanımaya yönelik stratejiler öğretilmektedir. Rehabilitasyon programlarında ise hasta kişilere, insanların göz, kaş, burun ve ağız arasındaki mesafeyi ve yüz şeklini tespit etme gibi teknikler verilmektedir. Fakat bu eğitim ve rehabilitasyon programlarından alınan sonuç, kişiye ve kişide oluşan beyin hasarına göre değişiklik göstermektedir.

Kaynakça
  1. Albonico, A., & Barton, J. (2019). Progress in perceptual research: the case of prosopagnosia. F1000Research, 8.
  2. Corrow, S. L., Dalrymple, K. A., & Barton, J. J. (2016). Prosopagnosia: current perspectives. Eye and brain, 165-175.
  3. DeGutis, J., Bahierathan, K., Barahona, K., Lee, E., Evans, T. C., Shin, H. M., ... & Wilmer, J. B. (2023). What is the prevalence of developmental prosopagnosia? An empirical assessment of different diagnostic cutoffs. Cortex, 161, 51-64.
  4. Kennerknecht, I., Grueter, T., Welling, B., Wentzek, S., Horst, J., Edwards, S., & Grueter, M. (2006). First report of prevalence of non‐syndromic hereditary prosopagnosia (HPA). American Journal of Medical Genetics Part A, 140(15), 1617-1622.
  5. University of British Columbia. (2007, October 15). Blind To Beauty: How And Where Do We Process Attractiveness?. ScienceDaily. Retrieved November 13, 2023 from www.sciencedaily.com/releases/2007/10/071012143057.htm 
  6. Harvard University. (2006, May 31). Tests For 'Face-blindness' Reveal Disorder May Not Be So Rare. ScienceDaily. Retrieved November 13, 2023 from www.sciencedaily.com/releases/2006/05/060531094455.htm 
  7. National Institute of Neurological Disorders and Stroke. Prosopagnosia. https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/prosopagnosia 
  8. https://www.faceblind.org/research/ 
Benzer Makaleler
Neden Kereviz Yemeliyiz?
Bir Eklem Görevi Gören Kalça Protezleri
Şizofreni Nedir? Şizofreni Belirtileri Nelerdir? Şizofreni Hastalığının Tedavisi Var Mı?
Hipertansiyon (yüksek tansiyon) Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Uykusuzluk Bencilliğe Sebep Olur Mu?
Şeker Hastalarının Yaraları Neden Geç İyileşir?
Seyahat Etmek Beyninizin Bağlantı Kurma Kapasitesini Artırır
Kramp Neden ve Nasıl Oluşur?
Ateşimiz Yükselince Neden Üşürüz?
Kollarımızı Yürürken Neden Sallarız?
ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER