Konya Bilim Merkezi BilimUp
 / 

Mor Yiyeceklerin Mucizesi: Antosiyanin

İlknur İyigökler
5 dk
801

Kırmızı, mor ya da turuncu bitki ve meyve renklerinin neden kaynaklandığını biliyor musunuz? Bu renk çeşitliliğinin sebebi antosiyanin pigmentidir.

Antosiyanin kelimesi, çiçek anlamındaki “anthos” ve koyu maviyi ifade eden “kyanos” sözcüklerinden oluşmuştur. Bitkilerin renkli pigmentleri olarak tanımlanırlar ve çeşitli meyve, sebze ve çiçeklerde bulunurlar. Bu pigmentler, bitkilerin yapraklarının, meyvelerinin veya çiçeklerinin kırmızı, mor, mavi veya turuncu renklerini oluştururlar. Antosiyaninler, bitkilerin büyüme, gelişme ve adaptasyon süreçlerinde önemli rol oynarlar. Ayrıca sağlık üzerindeki etkileriyle ilgili birçok bilimsel araştırma yapılmıştır. Bu yüzden antosiyanin bakımından zengin olan bazı besinleri tüketmek önemlidir.

Antosiyaninlerin Bitkilerdeki Rolü

Antosiyaninlerin bitkileri ultraviyole ışığa karşı koruma, antioksidan, antibakteriyel ve belirli böceklere karşı koruma, tozlaşmaya yardımcı olma, bitki uyumunu sağlama gibi birçok işlevleri bulunmaktadır. Böylece antosiyaninlerin bitkilerin yaşam döngüsü, adaptasyonu ve üreme stratejilerinde önemli bir rol oynadığı ifade edilebilir.


Antosiyaninler Hücrelere Zarar Veren Serbest Radikallerin Etkilerini Azaltabilir: Antosiyaninler, bitkilerde güçlü antioksidan özelliklere sahiptir. Bu pigmentler, bitki hücrelerinde serbest radikallerin zararlı etkilerini azaltarak oksidatif stresi önler. Serbest radikaller, hücrelere zarar verebilen reaktif moleküllerdir. Antosiyaninler, bitkilerin hücrelerini serbest radikallerin neden olduğu oksidatif hasardan korunmasına yardımcı olur.

Antosiyaninler Bitkileri UV Işınlarına Karşı Koruyabilir: Antosiyaninler, bitkileri ultraviyole ışınlarına karşı korur. Güneş ışığındaki zararlı UV ışınları bitki dokularında DNA hasarına ve oksidatif stres oluşumuna yol açabilir ancak antosiyaninler bu zararlı etkileri azaltarak bitkiyi korumaya yardımcı olur.

Antosiyaninler Bitkilerin Stresli Çevre Koşullarına Uyum Sağlamasına Yardımcı Olabilir: Kuraklık, yüksek sıcaklık, soğuk hava veya zararlı patojenler gibi stres faktörleri, bitkilerin büyümesini olumsuz etkileyebilir. Ancak, antosiyaninler bitkilerin stresli çevresel koşullara uyum sağlamasına yardımcı olarak bitkinin sağlığını ve dayanıklılığını korumasını sağlar.

Antosiyaninler Bitkilerin Tozlaşma ve Üremesine Yardımcı Olabilir: Antosiyaninlerin bitkilerdeki mavi, mor ve kırmızı gibi renk tonlarından sorumlu olması sayesinde tozlaşma ve tohum dağılımı için bitkilerin hayvanlar tarafından daha çekici olmasına katkı sağlamaktadır.

Antosiyanin İçeren Besinler Nelerdir?

Mor renkli meyveler ve sebzeler, genellikle yüksek antosiyanin içeriğine sahiptir. Örnek olarak; böğürtlen, yaban mersini, ahududu, üzüm, siyah kiraz, pancar, kırmızı lahana, mor patates gibi besinler antosiyanin bakımından zengin kaynaklardır. Bu bileşik bakımından zengin olan bu besinler sağlık açısından birçok fayda sağlayabilir. Antioksidan özellikleri, serbest radikallerle savaşarak hücre hasarını azaltabilir ve yaşlanma, kanser, kalp hastalıkları ve bazı kronik hastalıkların riskini azaltabilir.


Antosiyaninin Sağlığa Faydaları Nelerdir?

Antosiyaninlerin sağlığı olumlu yönde etkileyen özelliklere sahip olduğu, hafif kronik inflamasyonu iyileştirdiği ve prebiyotik aktivite gösterebileceği araştırmalar sonucunda belirtilmiştir. Renklendirme özelliklerinin yanında güçlü antioksidan aktiviteleri ile antosiyaninler; kardiyovasküler hastalıkları, kanseri, diyabeti ve diğer birçok hastalığı önlemeye yardımcı olmaktadır. Antosiyanin bakımından zengin gıdalar içeren bir diyet yoluyla mikrobiyotanın düzenlenmesi, obezitenin önlenmesi veya tedavisi için yeni bir imkan sunabilmektedir.

Antosiyaninler Kan Basıncını Düşürebilir ve Kalp Sağlığına Olumlu Etkiler Gösterebilir: Birçok çalışma, antosiyaninlerin kan basıncını düşürebildiğini, kan damarlarının genişlemesini teşvik edebildiğini ve kan pıhtılaşmasını azaltarak kalp hastalıklarının riskini azaltmada etkili olabileceğini göstermiştir. Örneğin, 2008 yılında yapılan bir araştırma yaban mersini tüketiminin trombosit fonksiyonu, kan basıncı ve HDL kolesterol üzerindeki olumlu etkilerini kanıtlamıştır.

Antosiyaninler İltihaplanmaya Neden Olan Oksidatif Stresi Azaltabilir: Bazı araştırmalar antosiyaninlerin anti-inflamatuar(iltihap önleyici) özelliklere sahip olabileceğini göstermiştir. Antioksidan etkileri sayesinde, antosiyaninler serbest radikallerle savaşarak iltihaplanma sürecini tetikleyebilen ve kronik inflamasyona yol açabilen oksidatif stresi azaltabilirler. Ayrıca antosiyaninlerin iltihaplanma ile ilişkili bazı enzimlerin aktivitesini inhibe ettiği bulunmuştur. Böylece romatoid artrit, inflamatuar bağırsak hastalığı ve diğer inflamatuar durumlarla ilişkili semptomları hafifletebilir.

Antosiyaninler Kanser Hücrelerinin Oluşumunu ve Yayılmasını Engelleyebilir: Antosiyaninler antioksidan ve anti-enflamatuar(iltihap önleyici) özellikleri sayesinde kanser hücrelerinin oluşumunu ve yayılmasını engelleyebilirler. Örneğin 2018 de yapılan bir araştırma böğürtlen ve yaban mersininin meme, kolon, prostat ve akciğer kanseri gibi yaygın kanser türlerine karşı koruyucu etkileri olabileceğini ifade etmiştir.

Antosiyaninler Yaşlanma Sürecini Yavaşlatabilir: Antosiyaninler güçlü antioksidanlardır ve serbest radikallerle savaşarak oksidatif stresi azaltabilirler. Bu antioksidan etkiler, yaşlanma sürecini yavaşlatabilir ve oksidatif stresin neden olduğu hastalıkların riskini azaltabilir.

Antosiyaninlerin Endüstriyel Kullanımları Nelerdir?

Antosiyaninlerin sağlık üzerindeki olumlu etkileri keşfedildikçe kullanımları da artmaktadır. Bu nedenle, yüksek antosiyanin içeriğine sahip meyve ve sebzelerden elde edilen özütler ve meyve suları günümüzde ticari olarak gün geçtikçe daha çok erişilebilir hale gelmektedir. Ayrıca antosiyanin ilavesinin işlenmiş gıdaların rengini iyileştirdiği ve sentetik renklendiricilere bir alternatif oluşturduğu belirtilmektedir. Antosiyanin ilavesi besinin pişirme sırasında oluşabilecek hasarlardan koruyabildiği ve depolama sırasında yüksek stabilite gösterdiğinden gıda endüstrisinde kullanımı oldukça yaygındır.

Ancak, antosiyaninlerin stabilitesi, renk yoğunluğu ve uygulanabilirliği gibi faktörler, endüstriyel uygulamalarında dikkate alınması gereken zorluklardır. Bu nedenle, antosiyaninlerin endüstriyel kullanımıyla ilgili sürekli araştırmalar ve geliştirmeler devam etmektedir.

Antosiyaninlerin gıda dışında endüstriyel kullanımı diğer çeşitli alanlarda gerçekleşmektedir. Örneğin antosiyaninler, kozmetik ürünlerde doğal bir renklendirici olarak kullanılırken tekstil endüstrisinde sentetik kimyasalların kullanımını azaltmak amacıyla doğal boya olarak kullanılmaktadır. İlaç endüstrisinde ise bazı ilaçlarda kullanılan aktif bileşenlerdir. Antioksidan özellikleri nedeniyle, anti-enflamatuar(iltihap önleyici), anti-kanser ve kardiyovasküler hastalıkların önlenmesine yardımcı olma gibi terapötik yani tedavi edici etkilere sahip olabilecekleri düşünülmektedir.

Sonuç olarak araştırmalar, antosiyaninlerin sağlık üzerinde olumlu etkileri olduğunu göstermektedir. Bu olumlu etkiler nedeniyle endüstriyel kullanımları ise oldukça yaygındır. Ancak, antosiyaninlerin spesifik etkileri ve mekanizmaları hala tam olarak anlaşılmadığından daha fazla çalışma yapılması gerekmektedir. Bireylerin sağlık durumlarına ve özel ihtiyaçlarına uygun beslenmeleri için uzmanlara danışmaları önerilir.


Kaynakça
  1. Delgado-Vargas, F., and O. Paredes-López. 2003. Natural colorants for food and nutraceutical uses. Trends in Food Science and Technology 14:1–305. doi: 10.1201/9781420031713. 
  2. Echegaray, N., Munekata, P. E. S., Gullón, P., Dzuvor, C. K. O., Gullón, B., Kubi, F., & Lorenzo, J. M. (2020). Recent advances in food products fortification with anthocyanins. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 1–15. doi:10.1080/10408398.2020.1844141 
  3. Yousuf, B., Gul, K., Wani, A. A., & Singh, P. (2015). Health Benefits of Anthocyanins and Their Encapsulation for Potential Use in Food Systems: A Review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 56(13), 2223–2230. doi:10.1080/10408398.2013.805316 
  4. Jamar, G., Estadella, D., & Pisani, L. (2017). Contribution of anthocyanin-rich foods in obesity control through gut microbiota interactions. Biofactors, 43(4), 507-516. doi: 10.1002/biof.1365 
  5. Shipp, J., & Abdel-Aal, E. S. M. (2010). Food applications and physiological effects of anthocyanins as functional food ingredients. The open food science journal, 4(1).
  6. Erlund I, Koli R, Alfthan G, Marniemi J, Puukka P, Mustonen P, Mattila P, Jula A. Favorable effects of berry consumption on platelet function, blood pressure, and HDL cholesterol. Am J Clin Nutr. 2008 Feb;87(2):323-31. doi: 10.1093/ajcn/87.2.323. PMID: 18258621. 
Benzer Makaleler
Bilinenin Aksine Tuzlu Yiyecekler  Susatmıyor, Acıktırıyor
Çok Düşününce Neden Çok İş Yapmış Gibi Yoruluruz?
2022 Bilimin En'leri
2022’ye Bilim Kurgu Hissi Veren  Biyomedikal Gelişmeler
Yeni Doğan Bebekler Neden Güzel Kokuyor?
Bebeklere Bal Yedirmek Zararlı mı?
Sadece Patates Yiyerek Yaşayabilir miyiz?
Fallara İnanır Mısınız? Forer Barnum Etkisi
Kalori Nedir? Neden Kalori Hesaplarız?
Böcekler Bilim Kurgu Filmlerindeki Gibi Devasa Olabilir Mi?
ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER