Konya Bilim Merkezi BilimUp

Ayna Nöronlar Nedir? Ne İşe Yarar?

Elif Sara
6 dk
1088

Gülümseyen birini gördüğünüzde kendinizi istemsizce gülümserken buldunuz mu? Ya da size el sallayan birini gördüğünüzde siz de aynı şekilde düşünmeden elinizi salladınız mı? Bir başkasında gözlemlediğimiz bu gibi eylemlerin arkasında ayna nöronlarımız vardır.


Ayna Nöron Nedir?

1990’lı yıllarda keşfedilen ayna nöronlar, hem bir kişi belirli bir eylemi gerçekleştirdiğinde hem de aynı eylemi gerçekleştiren başka birini gözlemlediğinde ateşlenen özel bir beyin hücresi sınıfıdır. Tıpkı girişte verilen örnekler gibi gülümseme eylemi bir başkası tarafından gözlemlendikten sonra gözlemcinin beyninde aynı bölgeyi uyararak gülümsemesine neden olur. Benzer şekilde ayna nöronlar keşfedilmeden önce insan davranışları üzerine söylenmiş üzüm üzüme baka baka kararır atasözü de durumu özetlemektedir.

İtalyan bilim insanları, 10 yıl süre boyunca Macaca nemestrina maymun türleri üzerinde çalışmışlardır. Çalışmada makak maymunlarının beyninde F5 bölgesindeki elektrik dalgaları izlenmiştir. Maymunlara, tutması için bazı nesneler ve yiyecekler verilmiştir. Maymunlara verilen nesne bir elma olsun. Bazı maymunlar elinde elmayı tutarken diğerleri bunu sadece izlemiştir. Elmayı elinde tutan maymunlarda ateşlenen nöronların, izleyici olan maymunlarda -tıpkı ellerinde elma tutuyormuş gibi- aynı nöronlarının ateşlendiği gözlemlenmiştir. Bu nöronlar “ayna nöron” olarak adlandırılmıştır. Deneyi gerçekleştiren bilim insanları da benzer şekilde elinde bir elma tutmuş ve ayna nöronların ateşlendiği gözlemlenmiştir. Daha da şaşırıtıcı olan ise, bilim insanları elmayı sadece tutmayıp ısırdıklarında da yine maymunlarda tıpkı elmayı ısırmış gibi ayna nöronlar ateşlenmiştir. Daha sonra 2004 yılında yapılan araştırmada, F5 bölgesinde 2 çeşit görsel motor nöronların bulunduğu tespit edilmiştir. Bunlardan biri nesneleri tanımlamaya yardımcı olan nöron gurubu iken diğeri ayna nöronlardır. Ayna nöronların ateşlenebilmesi için el veya ağız yolu ile görsel tanımlama sağlayacak bir nesnenin gerekliliği tespit edilmiştir. Ancak, 2010 yılında yapılan araştırmada ise insanlarda bulunan ayna nöronlar sadece bir durumu izlediğinde ateşlenebiliyor. Yani, televizyonda izlediğimiz bir milli maçta gol atan futbolcuyu izlediğimizde bizde aynı şekilde ayna nöronlar sebebiyle sevinebiliyoruz. 


Yıllar boyunca süren ayna nöron araştırması, etik kurallar ve teknoljik gelişmeler nedeni ile insanlarda tespit edilmeden önce maymunlar ve kuşlarda keşfedilmiştir. Bataklık kuşlarının sesi algılama ve ötmesinde ayna nöronların etkisi olduğu tespit edilmiştir. İlk kez 2010 yılında, Dr. Itzhak Fried ve çalışma arkadaşları insan beyninde ayna nöronları tespit etmiştir. Çalışma “Current Biology” dergisinde yayımlanmıştır. 

Ayna nöronlar ile empati, taklit, dil edinimi ve sosyal ilişkilerin gelişimi gibi konularla bağlantı kurulmuş ve ayna nöronların çeşitli işlevleri ortaya koyulmuştur.

Ayna Nöronların İşlevleri

Eylemi Anlama ve Taklit: Ayna nöronlar, eylemi anlama ve taklit etmede çok önemli bir rol oynar. Kişilerin, başkalarının niyetlerini ve motor davranışlarını çözmelerine ve yorumlamalarına izin vererek empati yapmayı kolaylaştırmaktadır. Taklit yoluyla, ayna nöronlar bireylerin yeni beceriler öğrenmesini, dil edinmesini ve sosyal davranış kalıpları geliştirmesini sağlamaktadır. Ayna nöronlar bu bağlamda dil edinimine ve sosyal bağların oluşumuna özellikle çoçukluk döneminde katkıda bulunmaktadır.


Empati ve Duygusal Rezonans: Ayna nöronların empati becerisi üzerinde derin bir etkisi vardır. Bir duyguyu deneyimleyen birini gözlemlediğimizde, ayna nöronlar o duyguyu bize de benzer şekilde deneyimletir. Duyguların bu şekilde yansıtılması empatiyi besler ve başkalarının duygusal durumların anlaşılmasına yardımcı olur, böylece sosyal bağlantı ve duygusal bağların geliştirilmesine yardımcı olmaktadır. Empati gelişimin yanı sıra ayna nöronlar nedeniyle duygu durumları da bulaşıcı olabilmektedir. Üzgün hisseden birinin yanında üzgün, mutlu hisseden birinin yanında mutlu hissetmemize neden olabilmektedir.

Motor Beceri Öğrenme ve Rehabilitasyon: Ayna nöronlar, motor beceri öğrenme ve nörorehabilitasyonda muazzam bir potansiyele sahiptir. Yetenekli bireyleri gözlemleyerek, bireyler motor kalıpları taklit etmek ve içselleştirmek için ayna nöronları aktive ederek yeni becerilerin edinilmesine yardımcı olmaktadır. Ayrıca, ayna nöron tabanlı rehabilitasyon teknikleri, nörolojik bozuklukları veya yaralanmaları olan bireylerde tedavi amaçlı kullanılmaktadır. Motor becerilerin iyileşmesini desteklemek için ayna nöronların aktivasyonundan yararlanır.

Dil Edinimi: Ayna nöronların dil edinimi ve işlenmesinde rol oynadığına inanılmaktadır. Başkalarının hareketlerini ve seslerini gözlemleme ve taklit etme yeteneği, dilin öğrenilmesini ve anlaşılmasını kolaylaştırır. Ayna nöronlar, başkalarının konuşmalarını ve jestlerini yansıtarak, anlamın çözülmesine ve iletişim kurulmasına yardımcı olarak dil becerilerinin gelişimine katkıda bulunmaktadır.

Sürü Psikolojisi: Biz insanlarda yoğun bir şekilde ait olma ve onay alma ihtiyacı vardır. Bir grup içerisine giren insanlar zamanla onların konuştukları gibi konuşup onlara benzeyebilir. Bazı bilim insanlarına göre ait olma ve onay ihtiyacımız ayna nöronlardan kaynaklıdır. Grupta görülen sürü psikolojisi ayna nöronların etkisiyle olmaktadır.


Ayna nöronlar, algı ve eylem arasında köprü kuran, empati, taklit, dil edinimi ve sosyal biliş için nörolojik bir temel sağlayan olağanüstü sinirsel ağlardır. Kendi nöral devrelerimizde gözlemlenen eylemleri taklit etme yetenekleri, insan beyninin gelişmişliğini gösterir. 

Ayna nöronların işlevlerini ve önemini anlamak, yalnızca insanlarda bulunan bilinç hakkındaki bilgimizi geliştirmekle kalmaz, aynı zamanda eğitim, psikoloji, nörorehabilitasyon ve sosyal etkileşim gibi alanlarda yenilikçi uygulamalar için kapılar açabilir. Ayna nöronların gizemlerini çözmeye devam ettikçe, insan olmanın ne anlama geldiğine dair daha fazla içgörü kazanabilir ve zihnin karmaşık işleyişine dair daha derin bir anlayış geliştirebiliriz. Sizce ayna nöronlar aracılığı ile başkalarının zihninden geçen düşünceyi okuyabilir miyiz? Ayna nöronlar hakkında bilgilerimiz arttıkça zihin okuma ve telepati durumlarının nasıl gerçekleştiği hakkında bilgi edinmemiz kolaylaşacaktır. 


Kaynakça
  1. Mukamel et al. Single-Neuron Responses in Humans during Execution and Observation of Actions. Current Biology, 2010; DOI: 10.1016/j.cub.2010.02.045 
  2. http://gelisim.terakki.org.tr/beynin-gizemli-dunyasi-ayna-noronlar/ 
  3. Hari E, Cengiz C, Kilic F, Yurdakos E. A clinical approach to the mirror neuron system and its functions. J Ist Faculty Med 2021;84(3):430-8. doi: 10.26650/IUITFD.2021.814218 
  4. Rathgeber, B., Gutmann, M. What is mirrored by mirror neurons?. Poiesis Prax 5, 233–247 (2008). https://doi.org/10.1007/s10202-008-0050-6  
  5. Rizzolatti, G., & Craighero, L. (2004). The mirror-neuron system. Annual review of neuroscience,27,169–192. https://doi.org/10.1146/annurev.neuro.27.070203.144230 
Benzer Makaleler
Beynin Yapısı ve Görevleri Nelerdir?
Beynimizin Çalışmasını Düzenleyen Kimyasal Moleküller ve Hormonlar Nelerdir?
Vücudumuzdaki En Uzun Hücreler: Sinir Hücrelerinin Yapısı ve İşlevi
Duyu Organlarımız Nasıl Çalışır? Göz ve Görsel İşleme
Omuriliğin Görevi Nedir? Reflekslerimiz Nasıl Oluşur?
Sinir Sistemi Hangi Yapılardan Oluşur?
Karabasan Doğaüstü Bir Durum Mudur?
Beyin Neden Cilt Kadar Hızlı İyileşemez?
Duyu Organlarımız Nasıl Çalışır? Dokunma ve Somatosensöri Sistemi
Komadaki Bir Hastanın Beyni Seslere Tepki Verebilir mi?
ANASAYFA
RASTGELE
KATEGORİLER
POPÜLER
EN YENİLER